Oude topografische kaarten van Zeeland straks via internet beschikbaar

Sinds bijna een jaar werken de provincie Zeeland, het Kadaster, 11 Zeeuwse gemeenten en het Zeeuws Archief samen in het project ‘Uitbreiding cultuur-historische hoofdstructuur (CHS) provincie Zeeland’. Achter deze vrij ingewikkelde en lange naam gaat een misschien wel even ingewikkelde en lange geschiedenis schuil. In deze blogpost meer over het initiatief om in de toekomst oude topografische kaarten van Zeeland uit de collectie van het Zeeuws Archief via internet beschikbaar te stellen voor iedere geïnteresseerde onderzoeker.

In 1986 werd de Stichting Kadastrale Atlas Zeeland opgericht door het Rijksarchief in Zeeland en het Kadaster. Tot 2000 gaf deze stichting de bekende ‘Kadastrale Atlassen’ uit. In deze atlassen werden per gemeente de kadastrale minuutplans van 1832 met de bijbehorende Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT’s) van eigenaren opgenomen. In 2000 startte het landelijke project ‘De Woonomgeving’ (inmiddels WatWasWaar). Alle kadastrale minuutplans van Nederland uit 1832 met bijbehorende OAT’s werden gescand en via een gemeenschappelijke website ter beschikking gesteld. De Stichting Kadastrale Atlas Zeeland besloot eveneens ‘digitaal’ te gaan en geen papieren atlassen meer uit te geven. Een mooi Zeeuws voorbeeld op deze site is Veere, hier is al veel informatie aan de kaarten gekoppeld.

Een belangrijke nieuwe toepassing die door het digitaliseren van de topografische kaarten mogelijk werd, was het zogenaamde georefereren en vectoriseren. Hierbij wordt een gedigitaliseerde oude kaart met behulp van ook nog bestaande structuren zoals sloten, wegen, dijken en kerken als het ware ‘vastgeprikt’ op een digitale basiskaart die de precieze huidige situatie weergeeft. Deze basiskaart heet Grootschalige Basiskaart Nederland (GBKN) en vormt het fundament in een GIS (Geografisch Informatiesysteem).

Eind 2009 is een projectgroep bestaande uit medewerkers van de provincie Zeeland, het Kadaster en het Zeeuws Archief aan het werk gegaan om de digitale versies van de kadastrale minuutplans van 1832 en een deel van de veel oudere kaarten van Van Deventer, Visscher-Roman en Hattinga (in totaal 1227 kaarten) achtereenvolgens te georefereren, vectoriseren en te koppelen in de cultuurhistorische hoofdstructuur (CHS) van de provincie. Hiermee wordt een HisGIS (historisch geografisch informatiesysteem) gemaakt.

Inmiddels heeft het bedrijf Fugro Aerial Mapping BV alle kaarten gegeorefereerd. Hierbij bleek dat er grote verschillen in moeilijkheid zijn tussen de kadastrale plans en de veel oudere kaarten van Van Deventer, Hattinga en Visscher-Roman. De eerste zijn veel nauwkeuriger en blijken vrijwel precies op de GBKN onderlaag te passen. Gezien de technische mogelijkheden van de vroege 19e eeuw een hele prestatie! De 17e en 18e eeuwse kaarten blijken meer aanpassing nodig te hebben. Er treedt soms veel vertekening op door het digitaal ‘trekken en duwen’ aan de kaart. In onderstaande afbeelding ziet u een oude kaart van het eiland Schouwen-Duiveland met daar overheen geprojecteerd de GBKN (rode lijnen). De grote verschillen zijn duidelijk.



De controle van het georefereerwerk neemt nog veel tijd in beslag. Pas daarna kan het vectoriseren gedaan worden. Naar verwachting zullen de kaarten vanaf medio 2011 voor iedereen via internet beschikbaar zijn via Cultuur historie Zeeland, een site van de provincie. U kunt dan snel en eenvoudig onderzoek doen naar de precieze ligging van nog bestaande of inmiddels verdwenen landschapselementen zoals wegen, percelen, dorpen, boerderijen, huizen enzovoorts. Ook kunnen we dan aan de historische basislaag nog andere bronnen koppelen, zoals luchtfoto’s, lijsten met volkstellingen, enzovoorts. De site is nu al het raadplegen waard, maar met de kaarten die nu bewerkt worden erbij wordt het nog veel mooier!

Door: Danël Obbink, archiefinspecteur

Tekeningen De Plaa overgedragen

Maandag 28 juni, tijdens de voetbalwedstrijd Nederland-Slowakije, vond de overdracht plaats van 2.192 tekeningen die Kees de Plaa uit Middelburg heeft gemaakt. De Plaa (Middelburg 1939) is een amateur-tekenaar die een passie heeft voor het vastleggen van gebouwen en straten in Zeeland.

In 2005 kwamen de conservatoren van de historisch-topografische atlas Zelandia Illustrata in contact met de Middelburger en zij waren onder de indruk van zijn werk. Zij namen contact op met het Zeeuws Archief, dat deze atlas van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen beheert. Het Zeeuws Archief wilde meewerken aan het opnemen van de collectie in de Zelandia Illustrata en startte direct met het scannen en beschrijven van het materiaal. De afgelopen jaren is de collectie geleidelijk toegevoegd aan de beeldbank Zeeland in Beeld en afzonderlijk raadpleegbaar als Zelandia Illustrata Collectie De Plaa.
Met de overdracht van de meer dan tweeduizend tekeningen, berust het werk van De Plaa nu ook in het depot van het Zeeuws Archief.

De stijl van De Plaa kenmerkt zich door een zekere eenvoud. De objecten zijn zonder 'ruis' als auto's en mensen getekend; vaak ook los van de omgeving, waardoor alle aandacht op het object wordt gericht. Het oudste tekeningen zijn zwart-wit-pentekeningen, vanaf 1991 ging De Plaa kleuren gebruiken. Hij gebruikte daarbij consequent dezelfde kleuren, waardoor het lijkt alsof de hele provincie Zeeland in een uniform kleurpalet is gevat.
Behalve pentekeningen in zwarte inkt en in kleur heeft De Plaa ook aquarellen en gewassen pentekeningen gemaakt. De oudste tekeningen dateren van 1975, de jongste is recentelijk nog gemaakt.

U kunt de tekeningen van De Plaa bekijken op onze website www.zeeuwsarchief.nl. Kies voor Zoeken > Afbeeldingen en zoek met de zoekcombinatie: ZI-PLAA* en bekijk Zeeland door de ogen van Kees de Plaa: kerken, molens, stads- en gemeentehuizen, monumentenpanden, boerderijen, straten en straatjes, havens, dorpsgezichten enzovoorts.

Door: Leo Hollestelle, beheerder Zeeland in Beeld

'n Zee van tijd...

Het is al even stil op ons weblog. Niet omdat we niks doen, als u dat soms dacht. We zijn zelfs enorm druk bezig, en wel met het organiseren van het afscheid van onze directeur, Roelof Koops. Hiernaast ziet u de kamer van de directeur, leeg, in afwachting van een nieuwe bewoner.

Iemand die al 36 jaar bij één archiefdienst werkt, waarvan 30 jaar als directeur, verdient veel aandacht. En dat krijgt Roelof dan ook: op donderdag 17 juni 2010 is er een officiële afscheidsbijeenkomst met genodigden uit binnen- en buitenland. Op vrijdag 25 juni is er dan nog een informeel afscheidsfeestje met de naaste collega's.

Op beide dagen sluit het Zeeuws Archief eerder dan gebruikelijk de deuren voor het publiek: op 17 juni al om 12.30 uur en op 25 juni om 16.00 uur. Dit om alle collega's de kans te geven om de feestelijkheden bij te wonen. We hopen dat u daar begrip voor heeft.

Meer weten over Roelof en zijn loopbaan in Zeeland? Kijk op onze website!

En is er dan al een nieuwe directeur? vraagt u zich wellicht af. Nee, helaas, die procedure is nog in volle gang. Per 1 juli is Roelof echt weg, maar de nieuwe directeur (m/v) treedt pas op 1 oktober 2010 in dienst. Zodra we weten wie het gaat worden stellen we hem of haar graag aan u voor!

Door: Lineke van den Bout, webcoördinator

#followanarchive op Twitter

Archieven op Twitter
Steeds meer archieven zijn op sociale netwerken te vinden. Een van die netwerken is Twitter. Op Twitter kun je met korte berichten van maximaal 140 tekens vertellen wat je aan het doen bent of wat je op dat moment belangrijk vindt om (mee) te delen.
Ook archiefdiensten hebben Twitter ontdekt, vaak door deelname aan de cursus 23archiefdingen. Medewerkers van archiefdiensten twitteren namens hun archiefdienst en privé zijn er ook al heel wat archivarissen actief op Twitter!
Archieven elders in de wereld hebben Twitter eveneens ontdekt als een manier om in contact te komen met hun publiek.

Zeeuws Archief op Twitter
Ook het Zeeuws Archief probeert via Twitter zijn publiek te bereiken. De Twitteraccount @zeeuwsarchief1 telt momenteel 137 volgers. Daarnaast zijn er aparte Twitteraccounts voor onder meer de genealogische database Zeeuwen Gezocht (@ZeeuwenGezocht) en Educatie & Exposities (@ZeeuwsArchiefED). Verschillende medewerkers van het Zeeuws Archief zijn onder hun eigen naam actief op Twitter.

Twitteractie Follow an archive
Om meer aandacht te krijgen voor archieven op Twitter wordt een Twitteractie georganiseerd. De Twitteractie is een initiatief van Charlotte Jensen van het Nationaal Museum in Kopenhagen, Bente Jensen van het stadsarchief Aalborg en Poulus Bliek en Anneke van Waarden-Koets van het Zeeuws Archief. De Twitteractie is internationaal, zodat alle archieven in de wereld kunnen meedoen. De naam van de Twitteractie is: Follow an archive! De hashtag voor de actie is #followanarchive.

#followanarchive dag op 12 november 2010
Op vrijdag 12 november 2010 is het #followanarchive dag op Twitter. Op die dag kunnen alle archieven wereldwijd proberen meer volgers te krijgen. Het gaat er natuurlijk om dat er meer aandacht voor archieven en hun collecties komt en dat archieven en volgers direct met elkaar in contact kunnen komen. Via Twitter vertellen archieven over hun activiteiten, nieuws en wetenswaardigheden over de collecties. Je kunt zelf ook tips geven of vragen stellen aan een archief via Twitter.

Informatie over de Follow an archive actie
Om de #followanarchive dag goed voor te bereiden zijn er al verschillende acties ondernomen:
- er is een weblog Followanarchive met een twitterfontein waarin alle hashtags #followanarchive verschijnen, en een wereldkaart van twitterende archieven
- er is een website www.followanarchive.com (gelinked aan de weblog Followanarchive)
- er is een Twitteraccount followanarchive
- er is een Twubspagina followanarchive om de hashtags #followanarchive te volgen
- er is een Facebookpagina Followanarchive Follow An Archive
- followanarchive is verwerkt in de GetGlue toppics
- followanarchive is verwerkt in Foursquare
Lijsten van twitterende archieven per land zijn in de maak, zodat mensen die een archief willen volgen kunnen zien welke archiefdienst op Twitter is.
Ook wordt ook een promotiefilmpje gemaakt en een presentatie in Prezi voor de pre-conference 'Niet voor lurkers' op de KVAN-dagen op 14-15 juni 2010 te Rolduc.

Meedoen aan de #followanarchive dag
Doe mee op 12 november 2010 (12-11-10 in het Nederlands, en op z’n Engels 10-11-12)!
Ga op die dag een archief volgen of vertel op die dag bijvoorbeeld je volgers op Twitter welk archief je al volgt, wat jouw favoriete archief is, welk archief je heeft geïnspireerd, welke ontdekking je hebt gedaan in een archief.
Beveel archieven aan bij je volgers en gebruik de hashtag #followanarchive.

We hopen dat veel archieven enthousiast raken voor deze actie en er aan mee doen. En uiteraard hopen we dat 12 november 2010 een geweldige #followanarchive dag wordt!

Door: Anneke van Waarden-Koets, Educatie & Exposities

Middelburg 1940 in 3D-foto's

Eind januari ontving mijn zoontje het Lego Club Magazine. De voorplaat was in 3D gedrukt en om dat goed te kunnen bekijken had Lego er ook een 3D-brilletje bij gedaan. Je weet wel, zo'n bril waar het linkeroog rood is en het rechteroog blauw. De Lego-poppetjes leken van het blad af te stappen.

Fascinerend vind ik zulke afbeeldingen. Mijn hersenen begonnen te ratelen en ik vroeg me af of het moeilijk is zulke 3D-foto's te maken.

Ik vond een site met heldere uitleg en zelfs een mogelijkheid om 3D-foto's te maken.

In Wikipedia vond ik ook nog informatie over stereoscopie (want zo heet dit) en daartussen ook de verwijzing naar stereo-fotografie.

Heh, stereofoto's. Die hebben we toch ook op het Zeeuws Archief.

Wat zou het mooi zijn om die foto's weer met diepte erin te kunnen bekijken. Tijd om te knutselen!  Uit de Verzameling Beeld en Geluid bewerkte ik enkele stereofoto's van Cornelis P. Snijders.

Mijn geknutsel met de stereo-foto's werd met enthousiasme ontvangen. Collega Anneke van Waarden-Koets vroeg mij uit de collectie stereo-foto's van Snijders, er ongeveer tien te bewerken voor de tentoonstelling Middelburg in de Tweede Wereldoorlog – van verwoesting tot wederopbouw.

De serie telt 33 stereo-foto's, die (bijna) allemaal even mooi zijn. Het selecteren van de meest aansprekende was nog een heel karwei.

Net als het bewerken tot 3D-foto's. Het zijn origineel kleine afdrukken, en voor de tentoonstelling worden ze opgeblazen tot A4-formaat. Dat zou zeer grove-foto's opleveren, daarom heb ik ze eerst bewerkt met Smilla Enlager.

Nadat ik de afbeeldingen had "opgeblazen" werd het tijd er 3D-foto's van maken. Maakte ik bij mijn proef in januari nog gebruik van gratis software, voor het bewerken van heel de serie heb ik gebruik gemaakt Digital 3D Photos. Met deze software is het zelfs mogelijk om van een gewone foto een 3D-foto te maken. Dat is niet aan de orde met de foto's van Cornelis P. Snijders, want dat zijn stereo-foto's.

Ik heb eerst de complete collectie stereo-foto's bewerkt en er daarna met mijn collega's Anneke en Roosanne 12 uitgezocht om te presenteren. 4 foto's hebben een plaats gekregen in de vitrine in de hal van het Zeeuws Archief. De andere 8 staan in de expositie-ruimte. De rood-blauwe-brilletjes hangen erbij.

Hierboven zie je één van de bewerkte foto's. Als je alle twaalf foto's  wilt zien dan ben je vanaf 17 mei van harte welkom op de expositie in het Zeeuws Archief.

Tentoonstelling in het Zeeuws Archief
‘Middelburg in de Tweede Wereldoorlog – Van verwoesting tot wederopbouw’. 17 mei 2010 – 7 januari 2011.

Door: Poulus Bliek - systeembeheerder

Middelburg verliest haar geheugen

Tijdens een bombardement op 17 mei 1940 ging een groot deel van de Middelburgse binnenstad in vlammen op. Daarbij ging ook nagenoeg het gehele oud-archief van de stad verloren, evenals een deel van de archieven van het Rijksarchief in Zeeland en vele particuliere archieven. Wat betekent het voor een stad als in een klap het papieren geheugen weg is?


17 mei 1940
Het archief is het geheugen van de samenleving. Je kunt er bewijzen in vinden van gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden, afspraken die gemaakt zijn en je kunt de levensloop van mensen volgen. In het archief vind je de geschiedenis van personen, verenigingen, stichtingen, instellingen, bedrijven, overheden, enzovoorts. Als het stadsarchief in een keer wordt weggevaagd, slaat dat een gat in het geheugen van de stad. Dat gebeurde in Middelburg op vrijdag 17 mei 1940. Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei capituleerde Nederland. Zeeland vocht echter door omdat Franse troepen te hulp waren geschoten. Tijdens hevige gevechten op 17 mei ontstonden op verschillende plaatsen branden in de stad, die midden in de vuurlinie lag. Een groot deel van de binnenstad brandde af.

Stadsarchief
Tijdens de brand op 17 mei is het Middelburgse gemeentearchief grotendeels verloren gegaan. De gemeentelijke archieven waren in 1939 verplaatst van de stadhuiszolder naar het achterste deel van de Vleeshal, naast het stadhuis. Daar had de Dienst Gemeentewerken houten stellingen gemaakt en een brandvrije deur geplaatst. De oudste stadsrekeningen, die teruggingen tot 1365, waren net voorzien van nieuwe banden. Het oudste nog aanwezige stadsrecht van Middelburg (1254, teruggaand op een eerder stadsrecht uit 1217) was veilig opgeborgen, dacht men… Tijdens de brand in het stadhuis ging het archief in de Vleeshal in vlammen op. De papierresten smeulden zes weken later nog en ontbrandden door toenemende wind.

Rijksarchief
Ook een gedeelte van de archieven in het Rijksarchief in de provincie Zeeland vielen ten prooi aan het vuur. Het archief was ondergebracht in de Middelburgse abdij. Uit voorzorg was een deel van de archieven verplaatst. Bij de verhuisactie in het Rijksarchief waren scholieren ingeschakeld. Evert Blaas herinnert zich: “Er werd een keten gevormd vanaf de archiefzolders tot op het Abdijplein. De sterken stonden bovenaan en de zwakkeren langs de torentrappen. Kilo’s zware folianten gingen van hand tot hand. De jongens die boven stonden, schrokken van het grote gewicht en gaven hun last snel door aan de volgenden. Deze op hun beurt werden ook weer verrast en zo versnelde het tempo, totdat de onderste man, grijs van het stof, eindelijk zijn vracht op de sleperskar kwijt kon. De lading werd onder andere gelost in een gebouw dat tegen het Abdijcomplex aan stond. Later is met de brand van 1940 toch nog alles verloren gegaan.” [De Wete 2008, jrg. 37, nr. 3]. Het deel van het archief dat in de kelders en in het Gistpoortgebouw in de Abdij was opgeslagen bleef gespaard. Het gedeelte dat naar de kelders van de Provinciale Bibliotheek in de Lange Delft was overgebracht ging, tezamen met vele kostbare werken uit de bibliotheekcollectie, op 17 mei in vlammen op.

Particuliere archieven
Behalve de overheden verloren ook veel personen en particuliere instellingen, zoals verenigingen, stichtingen, bedrijven, hun archief door de brand. In de Provinciale Zeeuwse Courant staan talloze berichten van gedupeerden die hun archieven, en daarmee hun geschiedenis, hun geheugen, kwijt zijn.

Geheugenverlies
Normaliter sta je niet zo erg stil bij je geheugen. Het is er gewoon en je kunt er op elk gewenst moment een beroep op doen. Je merkt pas dat je het mist als je geheugen je in de steek laat, voor korte of langere tijd. Zo gaat het ook met het papieren geheugen. Je weet dat het er is en dat je er gebruik van kunt maken. Als het er ineens niet meer is ben je vreselijk onthand. Dat gebeurde op 17 mei, toen Middelburg haar geheugen verloor. Tot op de dag van vandaag lijdt de stad aan geheugenverlies, veroorzaakt door de brand op 17 mei, toen een groot deel van het historisch geheugen onherstelbaar werd aangetast. Dankzij de noeste arbeid van gemeente-, provincie- en rijksambtenaren, archivarissen en vele particulieren zijn stukjes geheugen weer gereconstrueerd. En er is direct begonnen met het opbouwen van een nieuw geheugen. Dat is gebruikt bij het onderzoek voor het boek ‘Middelburg 17 mei 1940 – Het vergeten bombardement’, dat 19 mei gepresenteerd wordt.

Het vergeten bombardement
De presentatie van dit boek is onderdeel van het project ‘Het vergeten bombardement’. In de week van 17-23 mei vinden verschillende activiteiten plaats rondom het vergeten bombardement op Middelburg. ‘Vergeten’ omdat het bombardement op Middelburg altijd in de schaduw heeft gestaan van het bombardement op Rotterdam, waardoor het in het collectieve geheugen van Nederland op de achtergrond is geraakt. Door het bombardement op Middelburg uit de vergetelheid te halen krijgt de gebeurtenis voorgoed een vaste plaats in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.
Kijk hier voor een overzicht van de activiteiten rondom Het vergeten bombardement.


Tentoonstelling in het Zeeuws Archief
‘Middelburg in de Tweede Wereldoorlog – Van verwoesting tot wederopbouw’. 17 mei 2010 – 7 januari 2011.

Anneke van Waarden-Koets, educatie & exposities

Koninklijk bezoek

In de loop der eeuwen hebben vele koningen, koninginnen, prinsen en prinsessen Zeeland bezocht. Vooral natuurlijk leden van onze eigen koninklijke familie, de Oranje's. Morgen is onze provincie ook weer aan de beurt, de koninklijke familie bezoekt Wemeldinge en Middelburg.

In Middelburg zijn leden van de familie al vaak geweest, zoals blijkt uit deze foto's:


Bezoek van Wilhelmina aan het provinciehuis in 1939



Bezoek van Juliana en Bernhard aan Middelburg in 1950.



De prinsessen Beatrix en Irene in Middelburg in 1962.

Maar ook Wemeldinge werd in de jaren '60 van de vorige eeuw een aantal malen bezocht door de Oranjes. Een overzichtje:

19-5-1960, Juliana, Wemeldinge, opening van het Hulplaboratorium voor Schelpdieronderzoek van het Rijkinstituut voor Visserijonderzoek (RIVO)
3-6-1967, Juliana, Wemeldinge, bezoek Wemeldinge, opening internaat 'De Schutsluis' van de Stichting Christelijk Internaat voor Schipperskinderen, aankomst met koninklijk jacht Piet Hein
14-9-1967, Beatrix en Claus met groot-hertog en -hertogin van Luxemburg, Zeeland, staatsbezoek, van vliegveld Woensdrecht naar Wemeldinge, per jacht Piet Hein naar Veere, Middelburg, wandeling, lunch Statenzaal, ringrijden Abdijplein, per helicopter vanaf Vlissingen-Oost over Deltawerken

Meer afbeeldingen van koninklijke bezoeken vindt u via de zoekfunctie van onze geheel vernieuwde website! Ga naar www.zeeuwsarchief.nl en tik 'koningin bezoek' in in de zoekbalk. Veel zoekplezier!


Lineke van den Bout, webcoördinator