Geboorteakte van een beroemde Zeeuwse

Op 20 mei 1911, exact 100 jaar geleden, werd Annie M.G. Schmidt geboren. Om half tien om precies te zijn, in de pastorie van Kapelle. Dat staat namelijk in haar geboorteakte, die hierboven te zien is. Ze werd aangegeven door haar vader, predikant Johannes Daniël Schmidt, die twee getuigen meegenomen had. Of hij de getuigen speciaal had gevraagd of dat hij ze toevallig voor het gemeentehuis is tegengekomen zullen we nooit weten.

Deze geboorteakte wordt eigenlijk pas op 1 januari 2012 openbaar. Hij is namelijk ingeschreven in een register met alle geboorteaktes van het jaar 1911 in Kapelle (Zuid-Beveland) en de laatste akte is van eind december. Geboorteaktes worden pas na 100 jaar openbaar, als de meeste personen inmiddels zijn overleden. Huwelijkaktes worden na 75 jaar openbaar en overlijdensaktes na 50 jaar. Wie zichzelf terug wil vinden in onze bestanden moet dus heel oud worden!

De burgerlijke stand bestaat dit jaar 200 jaar in heel Nederland. In sommige delen van Zeeland en Limburg zelfs al wat langer... Dat vieren we dit jaar met allerlei activiteiten. Lees er meer over op onze website. Op dit blog zullen dit jaar vaker aktes van beroemde Zeeuwen voorbij komen. Heb je suggesties? Meldt ze hieronder!

Intussen zijn we bij het Zeeuws Archief druk bezig met het scannen van alle openbare aktes van de burgerlijke stand. Als het project klaar is, en dat duurt nog wel even, zullen de scans worden opgenomen in de databases van www.zeeuwengezocht.nl. Ze zullen dan ook van betere kwaliteit zijn dan het plaatje hierboven.

door: Lineke van den Bout, projectleider scannen burgerlijke stand

#AskArchivists Day op Twitter 9 juni 2011

Archivarissen op Twitter

Steeds meer archivarissen zijn actief op sociale media netwerken. Een van deze netwerken is Twitter. Op Twitter kunnen mensen via korte berichten van maximaal 140 karakters aan de wereld vertellen wat ze doen of wat ze denken en wat ze belangrijk vinden om te weten of om te delen.
Ook archivarissen hebben Twitter ontdekt. Veel archivarissen wisselen via Twitter nieuws uit over archieven en houden contact met hun collega's en hun volgers.

Twitter evenement #AskArchivists

Om meer aandacht voor archieven op Twitter te genereren wordt op 9 juni 2011 een wereldwijd evenement op Twitter georganiseerd: #AskArchivists Dag. De organisatie van deze speciale dag is in handen van Charlotte Jensen van het Nationaal Museum in Kopenhagen (Denemarken) en Anneke van Waarden-Koets van het Zeeuwse Archief in Middelburg. Het Twitterevenement is een internationaal gebeuren, dus elk archief in de wereld en alle archivarissen die dat leuk vinden kunnen deelnemen. De naam van de Twitteractie is: Ask Archivists. De hashtag (trefwoord met een # ervoor) voor de Twitteractie is: #AskArchivists.

Het idee voor #AskArchivists is geboren naar aanleiding van het Twitterevenement #askacurator, dat werd gehouden in september 2010. Ask a Curator Dag was een groot succes! De organisatoren van Ask Archivists hopen dat #AskArchivists Dag ook een succesvolle happening op Twitter zal worden!

#AskArchivists Dag op Twitter

Het belangrijkste doel van #AskArchivists Dag op Twitter is om meer aandacht op archieven en hun collecties te vestigen en mensen in de gelegenheid te stellen meer te weten te komen over archivarissen en hun beroep. Via Twitter informeren archivarissen hun volgers over evenementen, nieuwe collecties, publicaties en andere wetenswaardigheden. Ze onderhouden ook contact met hun collega's zaken die in hun vak spelen. Op 9 juni 2011 kunnen mensen op Twitter vragen stellen, tips geven en interessante tweets over archieven retweeten (doorsturen aan volgers).

Informatie over #AskArchivists Dag op Twitter

U kunt op de hoogte blijven van #AskArchivists Dag door deze sociale media te volgen: Twitter account @AskArchivists, het weblog Ask Archivists, de Twubspagina #AskArchivists en de Twapperkeeper #AskArchivists. U kunt ook gebruik maken van de QR-code om #AskArchivists Dag op Twitter onder de aandacht van anderen te brengen.

Zeeuws Archief op #AskArchivists Dag

Uiteraard is het Zeeuws Archief van de partij op #AskArchivists Dag! Lineke, Poulus en Anneke twitteren namens het Zeeuws Archief en zullen uw vragen die dag zo goed mogelijk beantwoorden. Uiteraard kunt u elke dag vragen stellen via de Twitteraccount van het Zeeuws Archief: @zeeuwsarchief1 en u krijgt dan ook zo snel mogelijk antwoord. Als u wilt laten zien dat u aan #AskArchivists Dag meedoet, sluit u uw tweet af met de hashtag #AskArchivists.

Meedoen op #AskArchivists Dag

Wilt u ook meedoen op 9 juni? Dat kan! Maak een Twitteraccount aan en volg @AskArchivists. U kunt via het weblog Ask Archivists zien welke archieven en archivarissen allemaal meedoen op #AskArchivists Dag. U kunt op 9 juni bijvoorbeeld vragen stellen over de collecties, over geschiedenis, over het werk van archivarissen, over de gebouwen waarin archieven zijn gehuisvest, over archiefcursussen, over stamboomonderzoek (genealogie), over oude prenten, kaarten en foto's, over de opleiding voor archivaris, over de website of het weblog van het archief, over de historie van de buurt of de regio waarin u woont, over werken in een archief, over rondleidingen, over het educatief aanbod, over oud schrift (paleografie), noem maar op. En dat allemaal in maximaal 140 tekens. En in evenzoveel tekens krijgt u antwoord. Hier kunt u inspiratie opdoen om vragen te bedenken.

Ask away on #AskArchivists Day!

We hopen u via Twitter te ontmoeten op #AskArchivists Dag en we zijn heel benieuwd naar uw vragen!

Door: Anneke van Waarden-Koets, Zeeuws Archief, Educatie & Exposities

Het waarom van de openingstijden

Sinds februari dit jaar zijn de openingstijden van de studiezaal gewijzigd, de studiezaal is nu open van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur. De zaterdagopenstelling is hetzelfde gebleven, van 9.00 tot 17.00 uur. Waarom eigenlijk?

In het uurtje voordat de studiezaal opengaat hebben wij, als archiefassistenten, de mogelijkheid om heel veel andere werkzaamheden te doen. Wij kunnen dan reserveringen klaarleggen die studiezaalbezoekers per mail hebben gedaan, de externe uitleningen voor de ambtenaren van Veere en Middelburg klaarzetten, archiefstukken opruimen (bijvoorbeeld voor het project digitalisering Burgerlijke Stand), de binnengekomen e-mail met een informatievraag nummeren, kopiëren voor de bestellingen via Zeeuwen Gezocht, reproductiebestellingen afhandelen en de ‘zoekvragen’ oplossen, die eventueel zijn blijven liggen. Allemaal dingen waar je tijdens je studiezaaldienst niet aan toegekomen bent.

Het geeft ons in ieder geval meer ‘lucht’ om de bezoekers van de studiezaal én de digitale bezoekers beter van dienst te kunnen zijn.

Door: Susanne Koole en Machteld Steketee

Reden voor een feestje

Wat u hier op de foto ziet is geen archief. Het is een opstelling die we hebben gemaakt om u een indruk te geven hoe het archief van de burgerlijke stand in het depot van het Zeeuws Archief staat. De burgerlijke stand bestaat namelijk (ruim) 200 jaar in Nederland en dat is een goede reden voor een feestje.

Stamboomonderzoekers met Zeeuws-Vlamingen in hun familie weten het allang: de burgerlijke stand werd daar al eerder ingevoerd, namelijk in de loop van 1796. Toen werd dat deel van Zeeland bij Frankrijk ingelijfd, waar de burgerlijke stand toen al enkele jaren bestond. In 1808 wordt de stad Vlissingen ook aan het keizerrijk toegevoegd en onmiddellijk wordt ook hier de burgerlijke stand ingevoerd, de eerste aktes zijn van 8 april. In 1811 krijgt heel Nederland met deze administratie te maken.

Na de Franse revolutie werd onder andere het principe van scheiding tussen kerk en staat ingevoerd. Voor die tijd werden geboortes (dopen), huwelijken en overlijdens (begrafenissen) vrijwel uitsluitend door de kerken vastgelegd. De Fransen vonden dat de overheid dat moest doen. In Engeland bijvoorbeeld, dat nooit veroverd is door de Fransen, bestaat er geen burgerlijke stand zoals wij die kennen. De Fransen van na de revolutie hadden blijkbaar wel behoefte aan meer administratie: ook het kadaster is een Frans idee uit die tijd.

Bij de burgerlijke stand pakten de Fransen het grondig en met een vooruitziende blik aan: alle registers werden dubbel opgemaakt en één register werd naar de rechtbank gebracht. De ander bleef bij de gemeente. Dit heeft ervoor gezorgd dat we, ondanks branden, bombardementen en overstromingen nog steeds een complete serie van heel Zeeland bezitten. Dat kun je van andere administraties niet zeggen helaas!
UPDATE: zoals ik natuurlijk had moeten weten is er wel íets verloren gegaan: van Vlissingen ontbreken de registers van 1809, als gevolg van het bombardement van de Engelsen op de stad.

Wat de Fransen niet konden vermoeden is dat mensen honderden jaren later dankbaar gebruik zouden maken van deze administraties voor een heel ander doel: genealogie of stamboomonderzoek. De burgerlijke stand is daarvoor onmisbaar: iedereen die in Zeeland is geboren, getrouwd of overleden komt er immers in voor.

In 2011 besteden we dan ook de nodige aandacht aan het jubileum van deze administratie. Er komt onder andere een dubbeltentoonstelling in het Zeeuws Archief en Museum de Vierschaar in Veere, in november komt er een symposium en we hopen u dit jaar ook de eerste scans van aktes via www.zeeuwengezocht.nl te kunnen aanbieden. Hou voor dit laatste project ons andere weblog in de gaten!

Door: Lineke van den Bout, webcoördinator

Werk in uitvoering : een nieuwe beeldbank

Sedert 2002 heeft het Zeeuws Archief via internet een beeldbank, genaamd Zeeland in Beeld. Een beeldbank is een website met een database waarmee een selectie van beeldmateriaal uit archieven en collecties kan worden geraadpleegd. Behalve de beschrijvingen van prenten, tekeningen, kaarten en foto's worden ook de plaatjes zelf getoond. Op deze manier kan de geïnteresseerde onderzoeker op handige wijze zien wat de afbeeldingen die hij of zij zoekt voorstellen.

Een ander programma
Het programma waarmee de beeldbank wordt beheerd en gepubliceerd is Atlantis van het bedrijf Deventit. Ook andere archiefinstellingen werken met dit programma (o.a. Gemeentearchief Schouwen-Duiveland en Het Utrechts Archief). Mede uit oogpunt van doelmatigheid hebben wij vorige maand besloten om het beeldmateriaal (scans en beschrijvingen) onder te brengen in het programma MAIS-Flexis van De Ree archiefsystemen. Sedert 2004 gebruikt het Zeeuws Archief dit programma voor het beheren en publiceren van de honderden toegangen op archieven en collecties. De toegangen zijn op internet te raadplegen via de website van het Zeeuws Archief en via de website www.archieven.nl. Door het toevoegen van het beeldmateriaal aan MAIS-Flexis kunnen de beschrijvingen en de scans van het beeldmateriaal aan de toegangen worden 'gehangen' en is de informatie over het archief of de collectie én de persoon of instelling van wie het materiaal afkomstig is direct raadpleegbaar. Het beheren en publiceren van dit alles met één programma is uiteraard efficiënter en goedkoper.

Op de kaart
MAIS-Flexis heeft voor het beeld een nieuwe toepassing. Het is mogelijk om bij elke beeldbeschrijving de geo-coördinaten toe te voegen, zodat de plaatjes ook op Google Maps zichtbaar zijn. Zo kan snel worden gezien waar een bepaald gebouw staat of waar een genoemde straat ligt.



Conversie
Op dit moment is de ruwe conversie van de 40.000 plaatjes en beschrijvingen afgerond en gaan we aan de slag met het verder inrichten van de beeldbank. Wij hopen voor de zomer hiermee klaar te zijn. Zodra de nieuwe beeldbank on line is, zullen we dit world wide melden.

Door: Leo Hollestelle, beheerder beeld

Veerse familiegeschiedenis in NPS-serie ‘De Slavernij’

Op vrijdag 18 februari 2011 werkt Marjo Jacobze, regelmatig bezoekster van de studiezaal van het Zeeuws Archief, mee aan tv-opnames voor een serie van de NPS over de geschiedenis van de slavernij. Hierin vertelt ze hoe haar familiegeschiedenis verweven is met het Zeeuwse slavernijverleden.

Marjo Jacobze is een verre nazaat van Adriaan Jacobze (1726-1768). Van jongst af aan is zij geïnteresseerd in haar familiegeschiedenis. Bij een bezoek aan het Veerse stadhuis in 1959 ontdekte zij het wapen van haar voorvader op een achttiende-eeuws schilderij. Regelmatig is ze te vinden in het Zeeuws Archief, waar ze veel onderzoek heeft gedaan in het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) naar de handel en wandel van haar voorvader Adriaan Jacobze.

Adriaan Jacobze werd geboren in Veere. In 1739 begon hij zijn loopbaan op zee en maakte gestaag carrière. Na een korte onderbreking in 1751 als eerste luitenant op het oorlogsschip ‘Jonge Prins van Orange’, solliciteerde Adriaan als kapitein bij de MCC. De MCC, opgericht in 1720, was voor Nederlandse begrippen een relatief grote rederij. Het bedrijf specialiseerde zich tussen 1750 en 1807 in de trans-Atlantische slavenhandel. In totaal maakte de MCC 114 slavenreizen.

In 1751 krijgt Adriaan, 25 jaar oud, het bevel over een eigen schip en trouwde hij met Dina Johanna Biesman uit Scherpenisse. Het echtpaar betrok een pand aan de Veerse Markt waar in 1758 hun zoon Adriaan wordt geboren. Kapitein Jacobze heeft van de zestien jaar dat hij getrouwd is geweest, tien jaar op zee doorgebracht. Tijdens een reis in 1768 wordt hij voor de kust van Afrika doodziek en sterft. Zijn zeemansgraf ligt in de Atlantische Oceaan.

Zoon Adriaan werd na zijn rechtenstudie in 1778 notaris in Veere. Vanaf 1810 tot zijn dood in 1825 was hij burgemeester van Veere. Daarnaast was hij lid van de Provinciale Staten van Zeeland. Hij trouwde twee keer. Eerst met Aarnoudina Elisabeth van Savooijen en in 1819 met Reinbrandina Erkenraad Boddaert. De familie Jacobze woonde in het grootste huis aan de Markt in Veere. Even buiten de stad bezaten ze de buitenplaats Borndal.

In het Veerse stadhuis hangt nog steeds het schilderij waarop de familiewapens van leden van de schutterij ‘De Edele Busse’. Een van de wapenschilden is van kapitein Adriaan Jacobze die in 1751 als gildebroeder werd aangenomen. Hier worden ook onderdelen van het familieporselein en -bestek geëxposeerd.

De tv-serie ‘De Slavernij’ die de NPS gaat uitzenden, begint op 11 september 2011 en wordt gepresenteerd door Daphne Bunskoek en Roué Verveer. Het stuk over Adriaan Jacobze zit in deel 3 en zal naar verwachting op 25 september worden vertoond op Nederland 2. Tijdstip nu nog onbekend.

Door: Peter Blom, conservator stedelijke collecties Veere

De link met Schotland

De Ere-Conservator van de Schotse Privileges in Veere, de europarlementariër Winnie Ewing, legt haar functie donderdag 27 januari 2011 in Edinburgh neer. De beoogde nieuwe ere-conservator is Neil Wallace. Een Zeeuwse delegatie vanuit Veere en het Zeeuws Archief zal hierbij aanwezig zijn, evenals de Schotse minister van Buitenlandse Zaken en Cultuur, Fiona Hyslop.
Foto: www.nas.gov.uk

Zeeland, en in het bijzonder de gemeente Veere, en Schotland delen een bijzondere geschiedenis. Sinds de middeleeuwen vestigden Schotse handelaren en ambachtslieden zich in Zeeuwse steden. Om hun rechten te beschermen werd door de koning van Schotland een functionaris aangesteld. Deze persoon werd de Conservator van de Schotse Privileges in de Nederlanden genoemd en had eerst in Middelburg en vanaf 1541 tot 1799 zijn residentie in Veere. Hij zorgde dat Schotten werden berecht volgens hun eigen wetten en handel tussen Schotland en de Nederlanden werd geregeld.

Bevoorrecht door Schotse privileges
De privileges deed vier eeuwen lang veel Schotten de boot naar Zeeland nemen. Hier bouwden ze een nieuw bestaan op, kochten huizen, stichtten kerken en trouwden met Zeeuwen. In onze provincie zijn nog steeds sporen van Schotse invloeden te vinden. Het bevoorrechte leven van hen die leefden onder de Schotse privileges stopte abrupt toen in Zeeland de invloed van de Franse revolutie zich deed gelden.

Herleving contacten vanaf 1996
Twee eeuwen later, in 1996, zochten Schotten en Zeeuwen elkaar weer op in Veere en vierden hun gemeenschappelijke cultuur. De geschiedenis herleefde toen tijdens een Schotse week mevrouw Winnie Ewing, lid van het Europese Parlement voor Schotland, werd benoemd tor Ere-Conservator van de Schotse Privileges in Veere.
Vanuit de gemeente Veere en later het Zeeuws Archief zijn de historische banden aangehaald en in 1999 werd de Stichting Veere-Schotland opgericht. Sindsdien zijn onder meer publicaties, lezingen, festivals en tentoonstellingen gehouden. In het Schotse huis in Veere werd in 2007 een permanente expositie ingericht over de Schots-Veerse relatie. De Schots-Zeeuwse geschiedenis is sindsdien voor een breed publiek toegankelijk.

Digitale links
De toegankelijkheid van bronnen voor de Schots-Veerse geschiedenis wordt alleen maar groter naarmate er meer online wordt gezet.
Zoek hier in the National Archives of Scotland naar bronnen over Veere.
Zoek hier in het Zeeuws Archief naar bronnen over Schotland.

Door: Peter Blom, conservator stedelijke collecties Veere